Rasa to grupa spokrewnionych osobników, podobnych do siebie zarówno pod względem genotypu, jak i wyglądu zewnętrznego; kojarzone ze sobą dają potomstwo, wyglądające tak, jak rodzice. Rasy zatem stanowią oddzięlne, wyróżniające się określonymi cechami grupy w obrębie gatunku. Jak już wspomniałem wcześniej, różnice rasowe wśród psów są znacznie większe niż wśród innych zwierząt. Współczesne rasy, choć z pewnością powstawały już przed wiekami, oficjalną historię, zapisaną w księgach rodowodowych, mają nie dłuższą niż 100-150 lat. W tym czasie zaś zmieniły się znacznie bardziej niż w poprzednich stuleciach, wskutek planowej, przemyślanej hodowli. Niektóre znane nam obecnie rasy powstały wskutek celowego krzyżowania ras już istniejących. Większość tak powstałych ras stworzono na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku.

Psy trzymamy z różnych powodów - niekiedy czysto finansowych, po to, aby się z tego utrzymywać lub tym dorobić. Niektóre psy pracują ze swoimi właścicielami, a inne - niestety - stają się tylko obiektem uczuć, zastępującym rodzinę i przyjaciół. Mam jednak nadzieję, że większość ludzi trzyma psy dlatego, że sprawia im przyjemność towarzystwo tych zwierząt i ich przyjaźń.

Mniej więcej w ostatnich 120 latach mamy do czynienia ze zjawiskiem szczególnym - hodowlą psów wystawowych. Udział w wystawach to ich jedyne zadanie. Psy takie są oceniane według wy111yślonych przez ludzi wzorców ras, opisujących ich charakterystyczne cechy. Rozpowszechnienie wystaw psów rasowych przyspieszyło zmiany w obrębie ras, gdyż do reprodukcji wybiera się tylko osobniki uznane za najbardziej zbliżone do wzorca.

Hodujemy zatem psy ze względów emocjonalnych i ambicjonalnych, ale jednocześnie w hodowli dążymy do tego, aby zwierzęta odpowiadały wymaganiom wzorca i odznaczały się właściwym charakterem. Na podstawie cech użytkowych, eksterieru i pochodzenia wszystkie rasy psów można podzielić na kilka kategorii. Podany niżej podział jest dość ogólny, w poszczególnych krajach klasyfikacje ras mogą się znacznie różnić.

Psy myśliwskie. Wykorzystuje się je na polowaniach z bronią palnąˇ Zadaniem ich jest wystawianie, płoszenie lub (i) aportowanie zwierzyny.

Psy pasterskie i zaganiające. W tej grupie znajdują się rasy psów wykorzystywanych do pilnowania lub zaganiania stad owiec i bydła. Pilnowanie stada i jego zaganianie to dwie zupełnie różne czynności, których nie wykonują psy jednej rasy. Teriery. Psy myśliwskie, zazwyczaj nieduże, aby mogły wchodzić do nor i wypłaszać stamtąd zwierzynę.

Psy gończe. Do tej grupy należą zarówno psy, które tropią zwierzynę po jej śladach, a więc odznaczające się wyśmienitym węchem, jak i charty, posługujące się na polowaniu tylko wzrokiem.

Psy pracujące. Wszystkie rasy psów obro:ńczych i stróżujących.

Psy do towarzystwa. Zwykle niewielkie pieski, których jedynym zadaniem jest dostarczanie przyjemności właścicielom, a raczej właścicielkom.

Psy użytkowe. W zasadzie do tej grupy włącza się wszystkie rasy, których nie można zaliczyć do żadnej z wcześniej wymienionych kategorii. Prowadzi to do sporego zamieszania, gdyż znajdzie się tu zarówno pracujący akita, jak i buldog angielski, który już nie jest rasą pracującą .

Cechy pożądane

Selekcjonując psy do hodowli zwracamy uwagę na wiele cech, które z grubsza można pogrupować następująco.

Żywotność. Składa się na nią: płodność, przeżywalność szczeniąt, liczebność miotu, łatwość porodów i umiejętność odchowania szczeniąt. Cechy te można zmierzyć (na przykład liczebność miotu) i bez wątpienia są one uwarunkowane genetycznie, ale zazwyczaj ich odziedziczalność nie jest wysoka. Wszystkie te cechy mają zasadnicze znaczenie dla zachowania gatunku.

Behawior (zachowanie). Niektóre cechy behawioralne bywają właściwe poszczególnym rasom. Na przykład retrievery odznaczają się wybitnym talentem do aportowania, psy owczarskie zaś zdolnością do utrzymywania owiec w zwartej grupie. Wiele z tych zachowa:ń żywo przypomina zachowanie wilka, choć często są one w pewien sposób ograniczone lub wręcz "zdeformowane". Na przykład u pasącego owce border collie lub kelpie występują prawie wszystkie elementy zachowania wilka osaczającego zdobycz. U wilka jednak finałem jest zabicie zwierzęcia, podczas gdy u psów owczarskich nigdy do tego nie dochodzi. Cechy behawioralne są ważne dla hodowców psów, ale o ich dziedziczeniu wiemy bardzo niewiele. Należą do nich także: nerwowość, agresja i dominacja w stadzie.

Cechy jakościowe. Z użytkowego punktu widzenia mniej ważne, za to decydujące o atrakcyjności wyglądu psa dla człowieka. Są to przede wszystkim umaszczenie i rodzaj owłosienia. Cechy te były kryterium selekcji prowadzonej przez hodowców głównie ze względów estetycznych. Dla użytkowości psa nie ma bowiem większego znaczenia, czy jest czarny, brązowy czy biały. Większość tych cech dziedziczy się w bardzo prosty sposÓb.

Cechy ilościowe. Składają się na rozmiary i budowę zWierzęcia. Tu także niejednokrotnie selekcja doprowadziła do widocznej przesady - weźmy choćby za przykład wielką i silnie skróconą (brachycefaliczną) głowę buldoga czy krótkie (achondropiastyczne ) nogi jamnika. Obie te cechy, tak skrajnie uwydatnione u współczesnych ras, z pewnością upośledzają sprawność i żywotność ich przedstawicieli. Do cech ilościowych zaliczamy także wzrost, masywność kośćca, kątowanie przednich i tylnych ko:ńczyn, czyli właściwie wszystkie te, które decydują o sprawności i użytkowości psa.

Wady wrodzone. A raczej ich brak. U wszystkich gatunków występują różnorakie wady wrodzone - u ludzi znamy sposób dziedziczenia 1500 takich wad. U psów nie prowadzono nigdy bada:ń zakrojonych na tak szeroką skalę, niemniej jednak opisano kilkaset wad wrodzonych. W większości przypadków staramy się unikać ich w hodowli, ale niektóre wady są charakterystyczne dla określonych ras, np. achondroplazja, skrócenie ogona czy przodozgryz.

Z powyższego przeglądu wynika, że w hodowli psów uwzględnia. się jednocześnie wiele różnych cech, a cała trudność polega na ustaleniu, na które z nich kłaść największy nacisk w selekcji. N a ogół najbardziej zależy nam na tym, aby wyhodowane psy były jak najbardziej zbliżone wyglądem do wzorca rasy. Są jednak: hodowcy skłonni nawet zlekceważyć pewne szczegóły wyglądu na rzecz wartości użytkowej psa, co może prowadzić do sytuacji, w której w jednej rasie występują dwa odmienne typy psów - wystawowy i roboczy.

Tak jest na przykład w przypadku labradorów. Psy wystawowe są większe i cięższe niż pracujące, niekiedy tak dalece, że postronnemu widzowi wydaje się, że. należą do innej rasy. U wielu innych ras myśliwskich sytuacja jest podobna, choć różnice nie są może aż tak: wielkie. W rasach psów pracujących na ogół nie dochodzi do takiego zróżnicowania typu, ale zazwyczaj wybitne zwierzęta wystawowe są słabsze pod wzgl. użytkowym i odwrotnie. Nie ulega wątpliwości, że wielu hodowców, zwłaszcza w USA, Wielkiej Brytanii i Australii, w pogoni za sukcesami wystawowymi hoduje psy o cechach eksterieru doprowadzonych do przesady. Takie psy nie tylko nie nadają się do pracy, ale także mają często obniżoną sprawność i żywotność, toteż wiele wystawowych championów to właściwie karykatury ich użytkowych przodków.